+47 75 77 51 00 poassta(alfa)arran.no

Åpning av museumsleder Harrieth Aira 08.06.2017

Bååstede-vuosádusrahpam

Buorisboahtem vuosádusrahpamij. Dát la Árrana giessevuosádus ja vuosádus la aj ájnas tiemá birra, Bååstede – mij la oarjjelsámegiellaj ja mij merkaj máhtsadibme. Miján li dán bále aj guosse Atlantar-ábe nuppet bieles, så dan diehti dålkkuduvvá ieŋŋils giellaj uddni.

Velkommen til utstillingsåpning. Dette er Árrans sommerutstilling og omhandler tema Bååstede, som betyr tilbakeføring på sørsamisk. Vi har i dag gjester fra andre siden av Atlanterhavet, av den grunn tolkes det i dag til engelsk, i stedet for norsk.

Dat vuosádus sjaddá dánná ålles giesev gitta bårggemáno 21. Bæjvváj. / Utstillingen står til 21. august.

Åpningstale Bååstede Harrieth Aira, tolk til engelsk Jørgen Kintel IMG_2097_492x409
Åpningstale av museumsleder Harrieth Aira, Jørgen Kintel tolket til engelsk i anledning besøk av amerikanske turister.

Dálla galgaj má Sámedikkes Sissel Mikkelsen vehi giehttot prosjevta birra. Sissel la guhkemusát barggam dájna prosjevtajn dallutjis gå aktisasjbarggo gaskan museaj ja Sámedigge bådij jåhtuj, ja sån la tjuovvum prosessav udnátjij. Valla majdis galga skihpudagá diehti de ij sån máhte oassálasstet. Så mån galgav vehi tjielggit Bååstede-vuosádusáv ja prosjevtav.

Bååstede vuosádus rabáduváj Roandemin guovvamáno 6. biejve dán jage, mujtton 100-jage ávvudallamij aktijvuodan gå vuostasj sáme rijkkatjåhkanibme ásaduváj Roandemin 100-jage dás åvddål. Vuosádusrahpamij Roandemin Vuona Gånågis Gånågis Harald  ja stáhtaministar Erna Solberg oassálastijda. Æbá la dal såj dánna uddni gå mij uddni rahpam vuosádusáv dáppe. Valla gå såj oassálastij rahpamij Roandemin de dålkkup mij dav mærkkan vuosádustiebmá le ájnas ássje sáme sebrudahkaj ja Vuonarijkkaj tjoavddet.

 

Bååstede - de samiske museene_484x290
Samisk Museumslags utstilling av Bååstede, fra venstre: Saemien Sijte, Árran, Vardobáiki, Davvi álmmugij guovdásj, Ridduduottar musea, Alle-Finnmarkon ja Dæno ja Várjjak museasijdda.

Vuosádus la vuostasj máhttelisvuohta åvddånbuktet prosjevtav Bååstede almulasjvuohtaj. Prosjevta baktu galggi badjelasj 2000 tuvsán sáme dávvera Vuona álmmukmuseas Oslon máhtsaduvvat sáme guovlojda ja váraj váldeduvvat sáme museajs ma li Sámedikke háldadime duogen.

Vuosádusán vuojnnep muhtemav dajs dávverijs majt dá guhtta sáme musea li válljim vuosedit muossádibmen dat kulturárbes majt dá dávvera fálli midjij udnásj biejve.

Dán vuosádusá duogen li Vuona álmmukmusea ja Kulturhiståvrålasj musea Oslon gudi uddni æjgguji dájt dávverijt, ja da guhtta sáme musea ma li: Saemien sijte, oarjjelsámen Snoasan, midja Árran julevsáme guovdásj, Várdobáiki Sáme guovdásj markasáme guovlon, Davvi álmmugij guovdásj, Nuortta Råmsån, Ridduduottar musea Alle-Finnmarkon ja Dæno ja Várjjak museasijdda Lulle-Finnmarkon ja Sámedigge la aj dán vuosádusá duogen gå sij li ham aktan Vuona kulturrádijn ruhtadam dáv vuosádusáv.

 

Amerikanere på Bååstede-åpning  IMG_2106
Miján li dán bále aj guosse Atlantar-ábe nuppet bieles, så dan diehti dålkkuduvvá ieŋŋils giellaj uddni.

Sáme museadávverij máhtsadibme le læhkám guhkesájggásasj ássje ja sáhka majna sáme musea li mælggadav barggam. Juo dalloj gå Árran julevsáme guovdásj ásaduváj badjel 20 jage dás åvddål de lij ássje guovdátjin dánna, dan diehti gå musea ásadusáj ællim bárep dávvera musea háldon. Madin mij diedijma stuorra oasse kulturárbes lej váraj váldeduvvam Vuonarijka oajvemusájn. Ja jagij tjadi le Sáme musealihtto bajedam ássjev ja dajna barggam.

Dan diehti lij ávvosáhka dalloj gå Sámedigge dagáj sjiehtadusáv Vuona álmmukmuseajn ja Kulturhiståvrålasj museajn jagen 2012 jut lahkke oasse sáme dávvertjoahkkes dájn museajn galggi máhtsaduvvat ruoptus museajda Sábmáj. Ájálvisá vuodon le Vuona vælggogisvuohta sámijda ietjá álggoálmmugin máhttet háldadit ietjasa kulturárbev. Duodden li dá dávvera ienebut ávkken ja ávvon álmmugij gå vuoseduvvi daj birrasijn gåsstå akti ájgenis båhtin, ja ájálvis le aj dát máhtsedibme luluj oassen såbadusbargon gaskan sáme álmmuga ja vuona stáhta mij la doajmmam gitta dat rájes gå Sámedigge ásaduváj jagen 1989.

Bååstede - Arrans gjenstander i utstillingen IMG_2069_461x319
Árranij galggi dávvera ma gulluji li julevsáme guovlluj ja bidumsáme guovlluj, ja aktij oadtjop 350 ådå dávvera Árrana dávvervuorkudahkaj.

Edna oasse dávvertjoahkkes mij máhtsaduvvá Árranij le tjadnum julevsáme ja bidumsáme duodjeárbbáj ja merrasáme viessomij. Muhtem oase duodjeárbijs li gáhtomin, valla Bååstede-prosjevta baktu oadtjop ruoptus oasev mijá árbbedábálasj duojes. Dávvera vaddi máhttelisvuodajt ælládahttet ja ådåstuhttet ietjama árbbedábijt. Dat vaddá máhttelisvuodav kultuvrraárbev gaskostit ma dálásj mánájda ja nuorajda lulu árbbedábe majt e des mujte jalik dåbdå. Ja dávvera rahpi máhttelisvuodav ådå oahppamij ja máhtudahkaj, sæmmi båttå gå joarkket árbbedábijt viesájdahttet.

Ja dajna mij barggap.

Åvddålij guovlluj lip lávkkim ja sierraláhkáj dájt guokta maŋemus jagijt lip riek buoragit åvddånahttám bargov. Snjuktjamáno dán jage de rájajma midja Árrana bieles ietjama listav ja sávadusájt makkir dávverijt midja hálijdip galggi boahtet diehki.

Árranij galggi dávvera ma gulluji li julevsáme guovlluj ja bidumsáme guovlluj, ja aktij oadtjop 350 ådå dávvera Árrana dávvervuorkudahkaj. Dat la viehka ållo gå mijá dávvertjoahkke ham de lassán suláj 80 prosentajn udnásj dássáj. Ienemus oasse dájs oabme dávverijs li Divtasvuonas (260), valla de li aj dávvera Hábmeris, Stájgos, Oarjep Fuoldás ja Fuoskos, Sálatvuomes ja Bájddáris. Åtgalla dávvera li aj Bådådjos ja Bálágis ma gulluji julevsáme kultuvrraj.

Dá dávvera li ållo duodjedávvera, dagu gápte, ave, sliehpá, gahpera, muottá ja sismuottá, dájvveduodje, káffavuossa, væsko, bárkávuossa, nijbe, snjisskoma, náhpe, májde j.d. Da li aj muhtem vædtsaga ja muhtem sierralágásj dávvera dagu biernnasájde ja goabddá ma li mijá museaj ja álmmugij ájnnasa diehton ja dåbddusin ietjama kulturárbes oasev.

Ja dáj biejvij lip oadtjum diehtet plánaj milta de doajvvop mærrádusá li dagádum dán tjavtja makkir dávvera galggi gåsi. Ja midjij de badján barggo vehi hiebadit ietjama vuorkudaklanjájt vuosstáj váldátjit dájt dávverijt, ja miján li diehttelis aj plána vuosedit dajt soamesláhkáj d.d ådå vuodovuosádusá.

 

Gápher ja slieppa_484x323
Árranin lep válljim vuosedit julevsáme nissungahperav ja sliehpáv.

Valla mij ep galga tjiegadit midjij le dárbbo lasse rudájda jus galggap nahkat buoremus láhkáj háldadit ja vuosádallat dáv mij mijá mielas la ájnas oasse ietjama kulturárbes. Ja jus dal dá ruhtadimdárbo tjoavdeduvvi de la doajvvo boahtte jage birán littji dá dávvera dáppe. Ja jus duoddderudá e boade, de vierttip ájn vuorddet.

Så iv mån galga des lasedit ienni gå ávttjit dijáv gehtjadit gåvåjt ma vuosedi oasev dáj boanndás kulturárbes mij galggá midjij ávkken boahtet.

Dij vuojnnebihtit midja Árranin lep válljim vuosedit julevsáme nissungahperav ja sliehpáv.

Ja duodden gåvåj vieddegárev, gåhkålsoappev, tjoarvvebastiv ja stihkkadåsav tjoarves. Da niellja maŋemus duoje e åvvånis gávnnu mijá musean dálla. Miján li ådåájggásasj tjoarvvebassti ja dav sæmmi vieddegárre dájves. Valla dålusj dájvvedávvera jalik tjoarvvedávvera ælla uddni mijá vuorkudagán. Så dá máhtti vuosádussan man buoragit dá dávvera lulu ávkken gå dal båditji diehki, midjij museaj dutkam -ja duodastimbargguj, ja didjij álmmugin diehtusin dahkat julevsáme ja bidumsáme histåvråv ja kultuvrav.

 

Kalle Urheim musikalsk innslag Bååstede-åpning_429x356
Kalle Urheim åvddånbuktá lávllagav midjij.

 

Valla ållu vuostak hiehpá dal mij musihkav niektip. Ja mij lip ávon gå Kalle Urheim galggá dánna midjij åvddånbuktet ietjas musihkav. Nav gåk dij diehtebihtit de la Kalle Urheim almodam ietjas cd-av ja suv musihkka la riek buoragit vuosstájváldeduvvam masi mij lip riek ávon ja mihá.

 

 

Dat vuosádus sjaddá dánná ålles giesev gitta bårggemáno 21. Bæjvváj.

Språk Sami - SamiskSpråk Norsk - Norwegian

FOU

8270 Ájluokta/Drag
Tlf: +47 75 77 51 00
Faks: +47 75 77 51 01
E-post: poassta(alfa)arran.no